Yılmaz Güney

Yılmaz Güney  ( geboren Pütün ; 1 april 1937 – 9 september 1984) was een  Turks- Koerdische  filmregisseur, scenarioschrijver,  romanschrijver , acteur en  communistisch  politiek activist. ^{[ 2 ] [ 3 ] [ 4 ] [ 5 ]}  Hij verwierf snel bekendheid in de Turkse filmindustrie. Veel van zijn werken werden gemaakt vanuit een extreemlinks perspectief en waren gewijd aan de benarde situatie van de  arbeidersklasse  in Turkije. Güney won de  Gouden Palm  op het  Filmfestival van Cannes  in 1982 voor de film  Yol (De Weg), die hij samen met Şerif Gören  regisseerde  . Hij lag voortdurend overhoop met de Turkse regering over de weergave van de  Koerdische cultuur , het Koerdische volk en de Koerdische taal. 

Pütün di 1ê nîsana 1937an de li navçeya Yüreğir a Edeneyê ji dayik bû. Diya wî bi eslê xwe kurd e. Ji navçeya Gimgimê ya Mûşê ye, bavê wî bi eslê xwe zaza ye û ji navçeya Sêwreg ya Rihayê ye. Dibistana seretayî ango ya destpêkê û ya navîn li Edeneyê qedand. Ew ji neh saliya xwe ve dest bi karkirinê dike. Güney, ji karên pembo bigire heta hesabgeriyê, gelek karên cîhêreng kir. Di van salan de wêje bala wî kişand û dest bi nivîsandina çîrokan kir. Lîseyê li Edenê, li zanîngeha Enqerê, Hiqûq, li zanîngeha Stembolê jî li fakulteya îqtîsadî xwend. Di salên lîseyê de ew gelekî ji hunerê re baldar e û di wan salan de kovareke hunerî ya bi navê Dorûk (Lûtke) derdixe û çîrokan dinîvîsîne. Dema xwendina xwe berdewam dikir, rejîsor Atıf Yılmaz nas kir.

Bi alîkariya Atıf Yılmaz bû nivîsarê senaryo, lîstikvan û alîkarê rejîsor. Her wiha di sala 1957ande ji bo xwendina fakulteya îktîsadê diçe Stembolê. Lê nikare dewam bike. ji ber ku ji sala 1955an ve ye takîbat û dadgeha der barê wî de bi dawî bibû û di destpêkê de 7 sal û nîv bi cezayî zîndanê û 2 sal û nîv cezayê sirgûnê tê cezakirin. Paşê dadgeha temyîzê biryarê xera dike û di encama dadgehên nû de cezayî wî dibe salek û nîv zîndan û 6 meh sirgûn.

Lewma dibistana wî nîvco dimîne û rêyek tenê li ber wî dimîne. Bi gotina wî ew neçare di dibistana jiyanê de û bi rêya mamosteyên ku jiyan qebûl dike xwe perwerde û hîn bike û ew wisa dike… Di vî warî de ew wiha dibêje; “dibistana min pirtûk in, sînemaye, girtîgeh, qanûnên jiyanê yên tund, zextên civakî, xayîntî û mêrxasîye. Mamosteyê min jî jiyan e.” Guney, di sala 1972an de bi sedema ku tevlî bûyerên sîyasî bûye tê girtin û 2 sal li girtîgehê dimîne û paşê serbest tê berdan.

Yilmaz Guney dema li Edeneyê fîlmê bi navê ‘Endîşe’ dikişand, dozgerê Yumurtalıkê ji ber haqareteke ku lê hatibû kirin kuşt û bi 18 sal cezayê zîndanê hate mehkum kirin. Yilmaz Guney, di sala 1981ê ji girtîgeha Spartayê reviya û bi awayekî veşartî derkete derveyî welêt.

Guney, her wiha di 9 îlona 1984an de di 47 saliya xwe de li fransayê çû ser dilovaniya xwe. Ew di fîlmên xwe de, li ser tengasiya jiyana gelê Kurd radiwestiya her wiha, xebatên xwe li ser çîrok, ceribandin û senaryo nivîseriyê jî hebû. Ew di jiyana xwe ya hunerê de gelek berhemên giran bûha li dû xwe dihêle.

Fîlmê Yilmaz Guney ê bi navê Yol (Rê) jî yek ji van berhema ye. Rê, di sala 1982an de, bi fîlma ‘Wenda‘ ya rejîsorê yewnanî Costa Gavras re xelata Palmiyeya Zêrîn parvekiribû.

Fîlmên ku Güney tê de weke nivîskarê senaryoyê, derhêner û aktor rol heye, ev in:

• At, Avrat, Silah, (Hesp, Jin, Çek) (1966)
• – Bana kurşun işlemez (Gule li min nake) (1967)
• Pire Nuri-Seyithan (Kêç Nûrî-Seyîdxan) (1968)
• Aç kurtlar, Bir çirkin adam (Gurên birçî, Mêrekî netîtal, nerind) (1969)
• Umut, Piyade Osman, Yedi Belalılar (Hêvî, Piyager Osman, Heftbelayan) (1970)
• Kaçaklar (Fîraran) – Vurguncular (Rêbirran) – Ibret (Sosretî) – Yarın son gündür (Sibeyê roja dawîn e)-Umutsuzlar (Bêhêviyan) – Acı (Jan) – Ag˘ıt (Lorîn) – Baba (Bav) (hemî di sala 1971an de)
• Zavalıllar (Belengazan) (1972/74)
• an de Arkadas (Heval) (1974)

• Alageyik (Karxezal) – Bu vatanin çoçuklari (Zarokên vê welatê) (herdu di sala 1959an de)
• İkisi de Cesurdu (Herdu jî wêrek bûn) (1963)
• Her Gün Ölmektense (Heya her roj bimirî) – Kamalı Zeybek (Zeybekê bi singo) – Koçero (hemî di sala 1964an de)
• Kasımpaşalı (Qasimpaşayî) – Kasımpaşalı Recep (Recebê Qasimpaşayî) – Konyakçı (Konyakxwir) – Krallar Kralı (Keyê keyan)(hemî di sala 1965an de)
• Aslanların Dönüşü (Vegera şêran) – Es¸ref Pasalı (Eşrefpaşayî) – Hudutların Kanunu (Zagona tixûban) – Yedi Dagın Aslanı (Şêrê Heftçiyayan) – Tilki Selim (Rovî Selîm) (hemî di sala 1966an de)
• At Hırsızı (Dizê Hespan) Banus – S¸eytanın Oglu (Lawê Ehrîman) (hemî di 1967an de)
• Azrail Benim (Ez im Ruhstîn) – Kargacı Halil (Qijikvan Xelîl) (hemî di sala 1968an de)
• Belanın Yedi Türlüsü (Heft cureyê belayan) (1969)
• İmzam Kanla Yazılı (Mora min bi xwînê hatiye nivîsîn) – Sevgili Muhafızım (Parêzvanê min ê xoşevîst) – Şeytan Kayaları (Zinarên Ehrîman) (hemî di sala 1970an de)

• Karacaoğlanın Kara Sevdası (Evînreşiya Karacaoğlan) (1959)
• Yaban Gülü (Gulbejî) (1961)
• Ölüme Yalnız Gidilir (Tenê ye çûyina mirinê) (1962)
• Burçak Tarlası (Zeviya xalxalî) (1966)
• Endişe (Bedgumanî) (1974)
• İzin (Destûr) – Bir Gün Mutlaka (Ew ê rojekê) (hemî di sala 1975an de)
• Sürü (Kerî) (1978)
• Düşman (Dijmin) (1979)
• Rê (Yol ) (1981)
• Duvar (Dîwar)

• Tütün Zamanı (Dema titûnê) (1959)
• Dolandırıcılar Sahı (Mîrê gendelgeran) – Tatlı Bela (Belaya şîrîn) (1961)
• Halimeden Mektup var (Ji Helîmeyê name heye) – Kocaoğlan – Kara Şahin (Reşik Şahîn) – Mor defter (Deftera mor) – 10 Korkusuz adam (10 mêrên wêrek) – Prangasız Mahkumlar (Zîndaniyên bêqeydik) – Zımba Gibi Delikanlı (Xortê berbaz) (1964)
• Ben Öldükçe Yaşarım (Pistî mirim wê ezê bijîm) – Beyaz Atlı Adam (Mêrê bi hespa spî) – Dağların Oğlu (Lawê Ciyam) – Davudo – Gönül Kuşu (Cûkê dilan) – Sayılı Kabadayılar (Dîlawerên bijimar) – Kan Gövdeyi Götürdü (Xwîn gewdê bir) – Kahreden Kurşun (Guleyê ku qehr dike) – Haracıma Dokunma (Dest nede xercê min) – Kanlı Buğday (Genima bi xwîn) – Korkusuzlar (Yên bêtirs) – Silaha Yeminliydim (Sondxwariyê silehê bûm) – Sokakta Kan Vardı (Li kuçeyê de xwîn hebû) – Tehlikeli Adam (Mêrê bi talûke) – Torpido Yılmaz (Yılmazê Torpîdo) – Üçünüzü de Mıhlarım (Ezê we her sêyan mix bikim) – Yaralı Kartal (Teyrê brîndar) (1965)
• Anası Yiğit Doğurmuş (Daykê wî egîd aniyê dinê) – Çirkin Kral (Keyê bêteşe) – Kovboy Ali (Eliyê Kowboy) – Silahların Kanunu (Qanûna cêkan) – Ve silahlara Veda (Û xarit ji cêkan re) – Yiğit Yaralı Olur (Egîd brîndar dibe) (1966)
• Balatlı Arif – Bomba Kemal – Büyük Celatlar- Çirkin Kral Affetmez- Eşkiya Celadı- İnce Cumali- Kızılırmak- Karakoyun- Kazanoğlu- Kuduz Recep- Kurbanlık Katil (1967)
• Aslan Bey – Beyoğlu Canavarı – Can Pazarı – Marmara Hasan – Öldürmek Hakkımdır (1968)
• Bin Defa Ölürüm – Çifte Tabancalı Kabadayı – Güney Ölüm Saçıyor – Kan Su Gibi Akacak – Kurşunkarın Kanunu (1969)
• Çifte Yürekli – Kanımın Son Damlasına Kadar – Son Kızgın Adam – Zeyno (1970)
• Çirkin ve Cesur – Namus ve Silah (1971)
• Sahte Yar (1972)